دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران جنوب

 

عنوان تحقيق

بررسي جايگاه هويت ملي در نظام آموزش و پرورش ايران

 

عنوان درس: روش تحقيق در مديريت

استاد: سركار خانم دكتر نازنين هاشمي

تهيه و تدوين: حسين توكلي طرقي

شماره دانشجويي: 8751812248

پائيز 1389


 

 

 

 

تقديم به اساتيد محترم دانشكده مديريت و حسابداري دانشگاه تهران جنوب علي الخصوص  آقايان دكتر داود محمدي ، دكتر بهرا م عليشيري ، دكتر نادر محقق، بهرام شكوري

به وي‍ژه استاد ارجمند سركار خانم دكتر نازنين هاشمي


 

در اين تحقيق تعدادي از دوستان و همكاران ارجمند وزارت نفت ما را ياري داده كه در اينجا از يكايك ايشان كمال سپاسگزاري را دارم. به ويژه دوستان و همكاران محترم در كتابخانه شركت ملي نفت و همكاران محترم آموزش شركتهاي زير مجموعه وزارت نفت كه ما را در اين مهم ياري رساندند قدرداني مي‌نمايم. همچنين دوستان ارجمند جناب آقايان مهندس فروزش فر و عبداله زاده و سركار خانم كريمي كه در كليه مراحل تحقيق با كمك و راهنمائي در غني شدن آن نقش داشتند، شايسته تشكر ويژه مي‌باشند.


 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                              شماره صفحه

فصل اول: طرح تحقيق... 1

1-1- مقدمه. 1

1-2- تعريف موضوع تحقيق وهدف آن.. 2

1-3- انگيزه انتخاب موضوع.. 2

1-4- اهميت تحقيق... 2

1-5- قلمرو زماني و مكاني.. 2

1-6- فرضيات تحقيق... 2

1-7- روش تحقيق... 3

1-8- محدوديتهاي تحقيق... 3

1-9- سازمان  تحقيق... 3

فصل دوم: مرور ادبيات و سابقه تحقيق... 4

فصل سوم: روش تحقيق... 7

3-1- بيان مسئله: علل ضعف توجه به هويت ملي در نظام آموزش و پرورش ايران.. 7

3-1-1- عوامل دروني.. 7

3-1-2- عوامل بيروني.. 8

3-2- فرضيات و متغيرهاي تحقيق... 9

3-2-1- فرضيات تحقيق... 9

3-2-2- متغيرهاي تحقيق... 9

3-3- روش تحقيق... 10

3-4- روش جمع آوري اطلاعات... 10

3-5- جامعه و نمونه آماري.. 10

3-6- روش نمونه گيري.. 10

فصل چهارم: يافته هاي تحقيق و تجزيه وتحليل آن.. 11

فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات... 12

5-1- نتيجه گيري.. 13

5-2- پيشنهادات... 13

منابع و ماخذ.. ‌و


 

فصل اول: طرح تحقيق

1-1- مقدمه

هويت داراي انواع، سطوح و سلسله مراتب مختلفي است اما در يك دسته بندي كلي مي­توان دو نوع هويت را از يكديگر متمايز كرد: "هويت فردي" يعني همان چيزي كه فرد به واسطه ويژگي‌ها، خصوصيات يگانه و منحصر به فرد خود مورد شناساني قرار مي گيرد ودر عين حال از ديگران متمايز مي‌شود و "هويت جمعي" كه عبارت است از تعلق خاطر تعدادي از افراد به امور مشترك با عنواني خاص، چنين تعلقي موجب احساس همبستگي و شكل گيري يك واحد جمعي مي شود.

يكي از جامع ترين بخش‌هاي هويت جمعي،‌ "هويت ملي" است كه فراگير ترين و در عين حال مشروع‌ترين سطح هويت در تمامي نظامهاي اجتماعي است و داراي بيشترين اهميت به لحاظ وحدت و انسجام ملي در درون يك جامعه است. امروزه اين مفهوم به قدري اهميت پيدا كرده كه هويت ملي زيربناي تمامي انواع ديگر هويتهاست.

برنامه درسي به عنوان يكي از اركان نظام آموزش وپرورش نقشي محوري در شكل گيري هويت ملي ايفاد مي‌كند. علاوه بر اين، برنامه درسي از نظر ماهيت و مفهومي به گونه‌اي است كه ارائه تعريفي جامع و مانع را با مشكل مواجه ساخته است.

به منظور روشن شدن وضعيت موجود هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران، در تحقيق حاضر ابتدا هويت ملي در نظام اموزش و پرورش ايران و ديگر كشورها مورد مقايسه قرار گرفته و سپس به مهمترين علل ضعف هويت ملي در نظام تعليم و تربيت ايران اشاره خواهد شد.


 

1-2- تعريف موضوع تحقيق وهدف آن

موضوع تحقيق بررسي جايگاه هويت ملي در نظام آموزش و پرورش ايران مي باشد. از طرفي هدف اين تحقيق بررسي وتوصيف هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران است. نظام آموزش وپرورش در هر كشوري يكي از بهترين راههاي تحكيم وتقويت هويت ملي است. اين نظام از اركان و عناصر متعددي تشكيل شده كه در ارتباط با يكديگر و در راستاي رسيدن به اهداف تعالي تعليم و تربيت تلاش هماهنگ و يكپارچه‌اي را انجام مي‌دهند.

1-3- انگيزه انتخاب موضوع

توجه به هويت ملي در اهداف نظام آموزشي، تاثيرا ت عميقي در بسياري از اجزا و برنامه هاي اين نظام از جمله برنامه درسي، كتب درسي، فعاليتها فوق برنامه و... خواهد داشت كه نيازمند توجه ويژه از سوي مسئولان نظام آموزشي است.

1-4- اهميت تحقيق

تلاش در جهت رشد وتقويت هويت ملي از نياز هاي اصلي و اساسي در نظام آموزش و پرورش محسوب مي شود. به همين جهت يكي از اساسي‌ترين رسالتهاي آموزش وپرورش را القا هويت ملي در جريان تربيت مي‌داند. در نتيجه لازم است براي تقويت هويت ملي از طريق گنجاندن يكسري از اهداف در مجموعه اهداف آموزش و پرورش به تقويت آن اقدام نماييم .

1-5- قلمرو زماني و مكاني

پا ئيز و زمستان 1389، وزارت نفت

1-6- فرضيات تحقيق

·     اگر به مقوله هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران توجه شود موجب شكوفائي و پرورش استعدادها توانائيها و قابليت‌هاي افراد هر جامعه مي‌شود. 

·     هويت ملي در برنامه درسي، كتب آموزشي، فعاليتهاي فوق برنامه و اهداف آموزش مورد توجه نظام آموزش و پرورش ايران مي‌باشد.

1-7- روش تحقيق

روش مورد استفاده در اين تحقيق توصيفي است.

1-8- محدوديتهاي تحقيق

با توجه به محدوديت زماني موجود استفاده از نمونه آماري مناسب و جامع ميسر نگرديد. 

1-9- سازمان  تحقيق

چكيده

هويت ملي از مباحث مهم و برجسته در دنياي امروز است. نياز به ان واحساس تعلق، وفاداري و گرايش به سمت آن از ضرورت‌هاي انكار ناپذير در هر جامعه‌‌اي محسوب مي شود. با توجه به اينكه نظام آموزش و پرورش در همه كشورها بزرگترين نيرو و سرمايه انساني را در اختيار دارد، مي‌تواند يكي از بهترين راههاي تحكيم و تقويت هويت ملي به شمار آيد و برنامه‌هاي درسي به عنوان يكي از اركان اصلي اين نظام مي‌توانند نقشي محوري  و كليدي در شكل گيري هويت ملي ايفا كنند. با توجه به موارد فوق‌، هدف اصلي اين تحقيق بررسي جايگاه هويت ملي در نظام آموزش وپرورش است. به اين منظور ابتدا به طور مقايسه‌اي هويت ملي در نظام آموزش و پرورش ايران و ديگر كشورها مورد نظر قرار مي‌گيرد و سپس علل ضعف هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران بيان مي‌شود. نتايج اين تحقيق نشان داد، در اهداف تصريح شده براي نظام آموزشي ايران، هويت ملي از جايگاه مطلوبي برخوردار نيست.

با توجه به تأثيرگذار بودن اين مقوله در ساير زمينه هايي که به توسعه و تحكيم کشور مربوط است، نياز به تجديدنظر و بازانديشي دارد.


 

فصل دوم: مرور ادبيات و سابقه تحقيق

"تابا" به عنوان يكي  از صاحبنظران برجستة عرصه تعليم و تربيت معتقد است يک برنامه درسي، بيش از هر چيز به نحوه آماده سازي نسل جوانِ يک جامعه به صورت افرادي سازنده و مفيد براي آن جامعه تلقي مي‌شود." سيلور، الکساند رو لوئيس" معتقدند برنامه درسي طرحي است جهت آماده کردن مجموعه‌اي از فرصتهاي يادگيري براي افراد تحت تعليم.

برنامه‌هاي درسي و به طور اخص کتابهاي درسي به عنوان يكي از خروجي‌هاي اصلي آن، از ارکان اصلي نظام تعليم و تربيت و داراي نقشي محوري در شکل گيري هويت ملي هستند. در اين ارتباط نظريه‌هاي گوناگوني مطرح شده است.به طور مثال ملايي نژاد شکل‌گيري و تعميق هويت ملي از طريق برنامه درسي را بر مبناي دو محور اساسي مي‌بيند:

محور اول اگاهي و شناخت هويت ملي است که در حيطه شناختي از طبقه‌بندي هدفهاي آموزشي علوم قرار مي‌گيرد و براي تقويت آن برنامه درسي رسمي را پيشنهاد مي‌کند و محور دوم، احساس تعلق و دروني ساختن آن است که متعلق به حيطه عاطفي است و بايد با توجه به برنامه درسي مستتر و شناخت ابعاد آن صورت گيرد.اما شمشيري بيشتر برنامه هاي درسي مستتر در تحكيم هويت ملي اعتقاد دارد چون معتقد است آموزش و پرورش ايجاد هويت يا هويت بخشي نيست، چرا که شکل گيري هويت هم زمان با تولد آغاز شده و به صورت طبيعي همگام با رشد پيش مي رود.  

در اين قسمت براي درك بهتر وضعيت هويت ملي در نظام آموزشي ايران ، نگاهي گذرا به برخي تحقيق ها وميزان اهميت انها در تحكيم هويت ملي در نظام تعليم وتر بيت بعضي از كشورهاي شده تا زمينه لازم براي ارزيابي اقدامات نظام آموزشي كشورمان جهت شكل دهي و تقويت هويت ملي ايجاد شود .

·     ژاپن:  پارمنتر  در تحقيقي نشان داد سياستگذاران وزارت آموزش و پرورش ژاپن با دانش آموزان مدارس متوسطه و دانشجويان مراکز تربيت معلم در ارتباط با اين موضوع که لازم است به نقش آموزش و پرورش در رشد هويت ملي در مدارس اهميت بيشتري داده شود، نظرات يكساني دارند. فرشته نيز در مقاله خود درباره تعليم و تربيت ژاپن، يكي از ويژگيهاي برجستة آن را تأکيد بر جنبه‌هاي فرهنگي و هويت ملي معرفي مي‌كند.  او نشان مي‌دهد که اين امر از طريق تاكيد بر فلسفه بنيادي ژاپني و نيز تكيه بر اصول اخلاقي ژاپني اتفاق مي‌افتد.

·     کره جنوبي:" كيم" برنامه درسي کره را مورد نقد و بررسي قرار داده و اشاره مي‌کند که توجه به هويت ملي در درس مطالعات اجتماعي برنامه درسي کره از نيمه دوم قرن بيستم مورد توجه قرار گرفته است. به علاوه از آن زمان تاکنون، برنامه درسي کره، هفت بار مورد تجديد نظر قرار گرفته که در هر مرتبه با توجه به تغييرات اجتماعي کره و همچنين جهان، مفهوم پر دازي هويت ملي در برنامه درسي اصلاح شده است.

·     تبّت:" فونتسوگ" در بررسي هويت ملي در تبّت نشان داده که تَبَّتي ها به خصوص پس از حاکميت چيني‌ها بر اين سرزمين، براي آنکه احساس هويت ملي شان در نسل جوان رو به افول نرود بهاي زيادي به برنامه هاي درسي مدارس داده اند.  در واقع تبتي‌ها از طريق اهميت به پاسداشت فرهنگ اصيل و سنتي تبتي و آگاه کردن نسل جوان با اين ميراث عظيم در برنامه هاي درسيشان، هويت ملي را تقويت نموده‌اند. چنانکه اين محقق نشان مي‌دهد، از اين نظر برنامه درسي جديد تبت موفق و کارآمد بوده است.

·     آمريکا: در ايالات متحده امريكا  نيز تلفيق هويت ملي و فرهنگ در آموزش لحاظ شده و به طور سنتي آموزش به هويت فرهنگي و ملي کمک مي‌کند، درحاليکه در برخي کشورهاي آسيا  و افريقا بسياري از دانش‌آموزان فقط خنثي بودن را تجربه مي‌کنند.

·     سريلانکا:  "سيري واردنا" هويت ملي را در نظام آموزشي سريلانکا بررسي کرده است.  وي در اين مطالعه نشان داده که کتب درسي اين کشور به ويژه تاريخ، بر اساس تمايزات تهيه شده اند  )منظور اقوامي مانند سين هالا و تاميل نادو مي‌باشد( . بنا به اعتقاد اين پژوهشگر، چنين تعليم و تربيتي که برتري قومي و نژادي را پرورش و به تبع آن احساس ضعف هويت » وحدت ملي « داده و آن را تشويق کند، موجب تخريب ملي مي‌گردد. وي نتيجه مي‌گيرد که براي دستيابي به هويت ملي، بايد در کتابهاي درسي تجديد نظر شود.

·     نروژ:  "شكيبيان "در بررسي نظام آموزشي نروژ مي گويد هويت ملي در ساختار برنامه درسي وارد شده و بر اين اصل تاكيد کرده که بايد تا حد امکان فراگيران را به آن نزديک کرد.

·     ساير کشورها : " فاجرليند" نيز معتقد است در هفت کشور جهان شامل: اندونزي، مالزي، فلسطين اشغالي، نيوزلند، سيرالئون، آلمان و غنا، جنبه هاي مشترک نظير هويت ملي در نوسازي نظام آموزشي وارد شده است.  "شيکباييان" نيز اشاره ميکند که برنامه تنظيم شدة يونسکو، ميهن دوستي در زمرة ارز شهاي اصلي با مرکزيت شأن انساني است که در قالب همبستگي ملي، احترام به فرهنگ خودي و فرهنگ ديگران، ارز ش گذاري به ميراث ملي، تعليمات مذهبي و مسئوليتهاي اجتماعي، از اهداف برنامه درسي شمرده شده که با تمرينهاي ويژه در سا لهاي اوليه دوره آموزش عمومي در حوز ههاي مختلف درس تحقق مي يابد .


 

فصل سوم: روش تحقيق

3-1- بيان مسئله: علل ضعف توجه به هويت ملي در نظام آموزش و پرورش ايران

نتايج تحقيقات انجام شده پيرامون هويت ملي در برنامه هاي درسي ايران، به وضوح نشا ن دهندة ضعف اين برنامه ها در ارتباط با مقوله هويت ملي است. اما سؤال اين است که علل اين ضعف چيست؟ در اين بخش با توجه به وجود عوامل مختلف تأثيرگذار سعي شده به مهمترين آنها اشاره شود.  بنابراين دو علت دروني محدوديتهاي مدارس و محتواي کتا بهاي درسي، و دو علت بيروني مفهوم هويت ملي و نقش خانواده مورد بحث قرار گرفته اند.

3-1-1- عوامل دروني

·     محتواي کتا بهاي درسي

محتواي کتا بهاي درسي در انتقال دانش، زمينه سازي تفکر در فراگيران و آشنا کردن فراگيران با واقعيتهاي زندگي مي توانند نقش سازنده و فعالي داشته باشند. از طرف ديگر عدم انتخاب محتواي مناسب موجب غفلت فراگيران از واقعيتهاي موجود در جامعه شده و مشکلاتي را براي فراگيران به همراه خواهد داشت. اين در حالي است که پژوهش هاي انجا م شده در ارتباط با موضوع هويت ملي در محتواي کتا بهاي درسي ايران در هر سه مقطع تحصيلي نشان داد ه اند که اين کتب به طور سازنده به اين موضوع نپرداخته اند.   

يكي  از مسائل ديگري که بايد در محتواي کتا بهاي درسي مدنظر قرار گيرد، توجه به مسئله قوميت ها و فرهنگها و آداب و رسوم مختلف در کشور چندقومي ايران است. عدم توجه به اين مباحث تأثير مستقيمي بر افکار فراگيران و دور کردن آنها از فرهنگ خويش و جذب در فرهنگ بيگانه دارد.    

·     محدوديت مدارس

ناتواني مدارس در اجراي برنامه هاي مرتبط با هويت ملي نشان ديگري از ضعف توجه به هويت ملي در نظام آموزشي ايران است. در بسياري از کشورها به ويژه کشورهاي جهان سوم، به واسطه مشکلات مالي نظام آموزشي و نبود امکانات و ابزارهاي لازم مانند وسايل ديداري و شنيداري، کمبود امکانات مسافرتي براي ديدن سرزمين  ها مانع از تجربه عيني دانش آموختگان در مسائلي همچون هويت ملي مي شود. لذا امکانات محدود در زمينه ابزارهاي آموزشي و به خصوص نرفتن اردو به مناطق مختلف در کشور يكي از موارد بسيار مهم در عدم شناخت عيني و واقعي مباحث مربوط به هويت ملي است.

عدم توجه به فعاليتهاي فوق برنامه، از موارد ديگري است که مي تواند به عنوان ضعف مدارس در تقويت هويت ملي به شمار آيد. فعاليت هاي فوق برنامه مدارس مي تواند نقش بسيار مهمي در دروني سازي هويت ملي ايفا کند.      

3-1-2- عوامل بيروني

·     مفهوم هويت ملي

هويت ملي يكي  از مفاهيم تازه در عصر جديد است و همين تازگي سبب ابهام و پيچيدگي در تعريف آن شده است؛ به طوريکه در بريتانيا از سال 1990 ، هويت ملي، جنسي، قومي و محلي به عنوان يک کلمه کليدي، قانوني و کانوني وارد بحث دانشگاهي شده است  . مباني نظري هويت ملي در ايران هنوز روشن نشده است  ،   اين امر به ويژه پس از انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 و با تعريف بسياري از ارز شها در نظام سياسي جديد به طور حادتري بروز پيدا کرده است. هنوز شايد نتوان تعريف روشني از هويت ملي که بخش قابل ملاحظه اي از صاحبنظران روي آن اتفاق نظر داشته باشند، ارائه کرد و بحثهاي پيرامون سهم دين در تعريف هويت ملي و رابطه اسلاميت و ايرانيت در تعريف   به طور اساسي مطرح مي باشد.  

·     نقش خانواده

علاوه بر نظام آموزش و پرورش، نهاد خانواده نيز نقشي حياتي در شکل گيري و رشد هويت دارد. اعتقادات و رفتارهاي والدين که در قالب شيوه هاي فرزندپروري نمود پيدا مي کند، عامل مؤثري در تکوين و تثبيت خصوصيات رفتار مذهبي، ملي و اعتقادي فرزندان است؛ امّا تضادِ افكار بين خانواده ومدرسه مي توا ند مخرّب و ويرانگر باشد  ودانش اموزان را دچار بحران هويت و سردرگمي  كند .


 

3-2- فرضيات و متغيرهاي تحقيق

3-2-1- فرضيات تحقيق

·        توجه به هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران  موجب شكوفائي وپرورش استعداد، توانائي و قابليت هاي افراد جامعه مي شود. 

·        هويت ملي در برنامه و محتواي كتب درسي و اهداف نظام آموزش وپرورش ايران مورد توجه مي­باشد.

3-2-2- متغيرهاي تحقيق

متغيرهاي تحقيق در جدول 1 تشريح گرديده اند.

جدول 1- متغيرهاي تحقيق

رديف

متغير

تعريف

1         

هويت ملي

هويت ملي فرايند پاسخ گويي اگاهانه يک ملت به پرسش هاي پيرامون خود, گذشته , کيفيت زمان, تعلق , خواستگاه اصلي و دايمي , حوزه تمدني , جايگاه سياسي , اقتصادي , فرهنگي و ارزش هاي ملهم از هويت تاريخي خود است.

2         

شكوفائي و پرورش استعدادها

پرورش جرياني منظم و مستمر كه هدف آن كمك به رشد جسماني،شناختي، رواني، اخلاقي، اجتماعي يا به طور كلي رشد شخصيت پرورش يابندگان در جهت كسب هنجارهاي مورد پذيرش جامعه و نيز كمك به شكوفا شدن استعدادهاي آنها است.

3         

برنامه درسي

یک برنامه درسی، بیش از هر چیز به نحوه آماده سازی نسل جوان یک جامعه به صورت افرادی سازنده و مفید برای آن جامعه تلقی می‌شود.

4         

نظام آموزش و پرورش

سيستم و سازماني رسمي است جهت ارتقاي سطح سواد جامعه، ايجاد و توسعه مهارت‌ها، دستيابي به اهداف عالي آموزش و تأمين نيروي انساني مورد نياز جامعه. : آموزش و پرورش مجموعه منظمی از اعمال و رفتار است؛ به بیان دیگر آموزش و پرورش فعل و انفعالی است میان دو قطب سیال (آموزگار و فراگیر) که مسبوق به اصلی و متوجه هدفی و مستلزم برنامه‌ای است.

5         

اهداف نظام آموزشي

اهدا ف كلان آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران که در ششصد و بیست و ششمین جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش كه در مورخ 30/7/1377 تصويب و ابلاغ گرديده است.

6          

محتواي كتب درسي

عبارتست از محموعه مفاهيم، مهارتها و گرايش ها كه از سوي برنامه ريزان در كتب درسي انتخاب و سازماندهي مي شود

 

 

3-3- روش تحقيق

روش انتخابي در اين تحقيق روش توصيفي مي باشد. تحقيق  توصيفي شامل مجموعه روشهائي است كه هدف آن توصيف كردن شرايط يا پديده هاي مورد بررسي است . اجراي تحقيق توصيفي مي تواند صرفا براي شناخت بيشتر موجود يا ياري دادن به فرآيند تصميم گيري باشد .تحقيق توصيفي به روشهاي مختلفي تقسيم مي شود . يكي از اين روشها كه در اين پژوهش بكار برده شده ،"بررسي موردي "است .در تحقيق به روش مطالعه موردي يك مورد انتخاب وسپس جنبه هاي مختلف آن مورد بررسي قرار مي گيرد .

3-4- روش جمع آوري اطلاعات

روش جمع آوري اطلاعات در اين تحقيق استفاده از پرسشنامه مي باشد. نمونه پرسشنامه مورد استفاده در پيوست شماره يك ارائه شده است.

3-5- جامعه و نمونه آماري

جامعه آماري تحقيق متخصصين آموزش و پرورش فعال در حوزه آموزش در ايران بوده و نمونه آماري تحقيق متخصصين آموزش در سطح وزارت نفت ايران مي باشند. تعداد نمونه معادل 50 مي باشد.

3-6- روش نمونه گيري

روش نمونه گيري تصادفي ساده مي باشد.

 


 

فصل چهارم: يافته هاي تحقيق و تجزيه وتحليل آن

جدول 2- يافته هاي تحقيق

شماره سئوال

بسيار زياد

درصد

زياد

درصد

متوسط

درصد

كم

درصد

هيچ

درصد

1

30

60%

20

40%

0

0%

0

0%

0

0%

2

0

0%

40

80%

10

20%

0

0%

0

0%

3

10

20%

30

60%

10

20%

0

0%

0

0%

4

10

20%

30

60%

0

0%

10

20%

0

0%

5

0

0%

0

0%

20

40%

30

60%

0

0%

6

20

40%

20

40%

10

20%

0

0%

0

0%

7

0

0%

40

80%

10

20%

0

0%

0

0%

8

20

40%

20

40%

0

0%

10

20%

0

0%

9

0

0%

20

40%

20

40%

10

20%

0

0%

10

0

0%

0

0%

0

0%

40

80%

10

20%

11

0

0%

0

0%

20

40%

10

20%

20

40%

12

0

0%

0

0%

10

20%

40

80%

0

0%

13

10

20%

20

40%

20

40%

0

0%

0

0%

14

20

40%

0

0%

10

20%

20

40%

0

0%

15

0

0%

10

20%

20

40%

20

40%

0

0%

16

0

0%

10

20%

10

20%

30

60%

0

0%

17

10

20%

10

20%

30

60%

0

0%

0

0%

18

10

20%

20

40%

20

40%

0

0%

0

0%

19

10

20%

10

20%

20

40%

10

20%

0

0%

20

20

40%

10

20%

20

40%

0

0%

0

0%

21

0

0%

0

0%

0

0%

30

60%

20

40%

22

0

0%

10

20%

20

40%

20

40%

0

0%

23

10

20%

0

0%

10

20%

30

60%

0

0%

24

10

20%

20

40%

10

20%

10

20%

0

0%

25

10

20%

10

20%

0

0%

20

40%

10

20%

26

10

20%

0

0%

0

0%

30

60%

10

20%

27

10

20%

20

40%

10

20%

10

20%

0

0%

 


 

جدول 2- ارتباط فرضيه هاي تحقيق با سئوالات پرسشنامه

فرضيه

سوالات

فرضيه 1: توجه به هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران موجب شكوفائي وپرورش استعداد، توانائي و قابليت هاي افراد جامعه مي شود. 

1-2-3-6-7-8-9-14-17-18-19-20-24

فرضيه 2: هويت ملي در برنامه و محتواي كتب درسي و اهداف نظام آموزش وپرورش ايران مورد توجه مي­باشد.

4-5-10-11-12-13-15-16-21-22-23-25-26

 

جدول 3- نتايح بررسي و آزمون آماري فرضيه ها

فرضيه

بسيار زياد

زياد

متوسط

كم

هيچ

فرضيه 1: توجه به هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران موجب شكوفائي وپرورش استعداد، توانائي و قابليت هاي افراد جامعه مي شود. 

25%

40%

26%

9%

0

فرضيه 2: هويت ملي در برنامه و محتواي كتب درسي و اهداف نظام آموزش وپرورش ايران مورد توجه مي­باشد.

8%

15%

22%

46%

0.09

 

باتوجه به نتايج بدست آمده مي توان استنباط نمود كه هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران موجب شكوفائي وپرورش استعداد، توانائي وقابليت هاي افرادجامعه مي شود . (فرضيه 1) و همچنين هويت ملي در برنامه ومحتواي كتب درسي واهداف نظام آموزش وپرورش ايران لحاظ نگرديده است .(فرضيه 2)


 

فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات

5-1- نتيجه گيري

هما نطور که ملاحظه شد، هويت ملي در نظام آموزشي و علي الخصوص در برنامه هاي درسي ازوضعيت رضايت بخشي برخوردار نيست. به همين دليل تلاش شد تا برخي از علل ضعف تحت عناوين محدوديتهاي مدارس، مفهوم هويت ملي، محتواي کتا بهاي درسي و نقش  خانواده تبين شود.واز بررسي اهداف ، دو نكته قابل تامل  به ذهن متبادر مي شود . نكته اول اينكه  توجه متعادلي به مقوله هويت ملي در كتابهاي درسي نشده و هويت ملي در اين كتاب ها جايگاه مطلوب و قابل توجهي ندارد .نكته دوم انكه اهداف كلي واهداف آموزشي دوره هاي تحصيلي فاقد جامعيت  كافي در مورد هويت ملي است و همه جنبه هاي آن را در بر نمي گيرد .

5-2- پيشنهادات

بررسي نياز هاي جامعه نخستين گام در برنامه ريزي هاي درسي است و دومين مرحله در آن اقدام به تعيين هدف بر مبناي نيازهايبه دست امده از  جامعه است   .هويت ملي به عنوان بالاترين سطح هويت جمعي و به عنوان بالاترين مقام در جامعه ، از اهميت بسياربالائي بر خوردار است .اين سطح از هويت، به دليل تحت پوشش قراردادن آحاد جامعه، با بسياري از موارد ارتباط مستقيم و تنگاتنگي دارد. بنابراين لازم و حياتي است كه از اين نياز مهم در آموزش و پرورش بهره لازم برده شود. لذا چنانچه نظام آموزش و پرورش نتواند افراد را به هويت ملي شان معتقد و علاقه مند سازد، چه بسا با خطر سركوبي هويت خويش آوردن كامل به ديگر هويت ها روبرو شويم، مهذا لازم است براي تقويت هويت ملي از طريق گنجاندن يك سري از اهداف در مجموعه اهداف آموزش وپرورش، به تقويت و دروني كردن آن اقدام نماييم.

جهت تحقيقات آتي پيشنهاد مي شود با مرور اهداف كلي و آموزشي سه مقطع، ميزان علاقه و رغبت سياستمداران و برنامه ريزان درسي در اين زمينه مورد بررسي قرار گيرد .


 

منابع و ماخذ

1-      حكمت دوست . ز ، تحليل محتواي كتب ادبيات فارسي از منظر هويت ملي ، 1388، دانشگاه بيرجند .  

2-        ششمشيري . ب ، و نوشادي . م ، بررسي ميزان برخورداري كتب فارسي ، تاريخ وتعليمات اجتماعي از مولفه هاي هويت ملي ، 1386، شيراز  .

3-       رواساني . ش ، زمينه هاي اجتماعي هويت ملي ، 1385، تهران .

4-       لقمان نيا . م ، شناسائي مولفه هاي هويت ملي در برنامه هاي درسي بر اساس روش بنياد بخشي نظريه ، 1388، دانشگاه بيرجند .

5-       علاقه بند . علي ، مقدمات مديريت آموزشي ، 1373، تهران .

6-       لطف آبادي . ح ، آموزش شهروندي ملي و جهاني همراه با تحكيم هويت و نظام ارزشي دانش‌آموزان ، 1383 ، تهران .

7-       رباني . ج، برنامه هاي درسي و شكل گيري هويت ، 1382، دانشگاه مشهد .

8-       شكيبائيان . ط، بررسي و تحليل محتواي كتب درسي در شكل دهي به هويت ملي ، 1383، دانشكده علوم انساني و اجتماعي، مازندران .

9-       عليرضايي . م ، جايگاه هويت ملي و ديني در كتب درسي دوره متوسطه ، 1385، دانشگاه بيرجند .

10-  كمالي كار سالاري . ن، تحليل مولفه هاي هويت ملي در كتب دوره آموزش راهنمائي ، 1386، دانشكده علوم انساني و اجتماعي ، مازندران .

11-  اسميت . آ، ناسيوناليسم : نظريه ، ايدئولوژي ، تاريخ . منصور ، انصاري ، 2001، موسسه مطالعات ملي تهران .

12-  شكوهي . غ ، تعليم وتربيت ومراحل آن ، 1383، مشهد .


 

13-       

بسمه تعالي

با سلام و احترام

خواهشمند است به سئوالات مشروحه ذيل كه در ارتباط با موضوع توجه به هويت ملي[1] در نظام آموزش وپرورش ايران مي باشد، پاسخ فرمائيد قبلا از زحمات شما سپاسگزارم.

تحصيلات : دكترا        كارشناسي ارشد       كارشناسي        كارداني        ديپلم و پائين تر

جنسيت :   مرد            زن                             سن  : 

سئوال

بسيار زياد

زياد

متوسط

كم

هيچ

1-وفا داري وگرايش به سمت هويت ملي از ضرورت هاي انكار ناپذير هر جامعه محسوب مي شود  ؟

 

 

 

 

 

2- آيا نظام آموزش وپرورش بهترين راههاي تحكيم وتقويت هويت ملي به شمار مي آيد ؟

 

 

 

 

 

3- آيا برنامه درسي در نظام آموزش وپرورش نقش محوري در شكل گيري هويت ملي ايفاد مي كند ؟

 

 

 

 

 

4- آيا ضعف هويت ملي در نظام آموزش وپرورش ايران وجود دارد ؟

 

 

 

 

 

5- آيا هويت ملي از جايگاه مطلوبي در ايران بر خوردار است ؟

 

 

 

 

 

6- آيا برنامه درسي براي آماده سازي نسل جوان يك جامعه مفيد وسازنده تلقي مي شود ؟

 

 

 

 

 

7- آيا برنامه درسي طرحي است جهت آماده كردن مجموعه‌اي از فرصتهاي يادگيري براي افراد تحت تعليم ؟

 

 

 

 

 

8- آيا رشد وتقويت هويت ملي از نيازهاي اصلي واساسي در نظام آموزش وپرورش محسوب مي شود ؟

 

 

 

 

 

9- آيا برنامه درسي غير رسمي ومستتر مي تواند تاثير بيشتري در عمق بخشي به هويت ملي داشته باشد؟

 

 

 

 

 

10- آيا شكل گيري هويت ملي توانسته جاي خود را به درستي در برنامه هاي درسي وبطور كلي در نظام آموزش وپرورش ايران باز كند ؟

 

 

 

 

 

11- آيا سازگاري ميان سه هويت اسلامي ،تاريخي ،جهاني وجود دارد ؟

 

 

 

 

 

12- آيا آموزش وپرورش به فرهنگ اصيل ايراني توجه كرده است ؟

 

 

 

 

 

13- آيا پائين بودن احساس تعلق به هويت ملي در تمام دوره هاي  تحصيلي وجود دارد ؟

 

 

 

 

 

14- آيا محتواي كتب درسي در تقويت هويت ملي نقش دارد ؟

 

 

 

 

 

15- آيا توجه به مسئله قوميت و فرهنگ ها و آداب وروسوم مختلف در ايران وجود دارد ؟

 

 

 

 

 

16- كتب درسي به مقولات فرهنگ ملي پرداخته است ؟

 

 

 

 

 

17- آيا بي توجهي به مقوله مرتبط به قوميت ها در نهايت به تضعيف جايگاه هويت ملي منجر مي شود

 

 

 

 

 

18- آيا هويت ملي باعث رشد وتوسعه استعدادها مي شود ؟

 

 

 

 

 

19- آيا امكانات محدود در زمينه كتب درسي و ابزارهاي آموزشي از موارد عدم شناخت هويت ملي است ؟

 

 

 

 

 

20-آيا هويت ملي بر روي توانمند سازي افراد تاثير گذار است ؟

 

 

 

 

 

21- آيا اهداف آموزشي در راستاي هويت ملي است ؟

 

 

 

 

 

22- آيا محتوا ي كتب درسي در راستاي اهداف كلي نظام آموزشي مي باشد ؟

 

 

 

 

 

23- آيا هويت ملي با محتواي كتب درسي در ارتباط است ؟

 

 

 

 

 

24- آيا توجه  به هويت ملي بر نظام آموزش وپرورش  تاثير گذار است ؟

 

 

 

 

 

25- آيا  نظام آموزشي ايران موجب  شكوفائي وپرورش استعداد ها مي شود ؟

 

 

 

 

 

26-آيا  اهداف نظام آموزشي نقش حياتي در شكل گيري ورشد هويت دارد ؟

 

 

 

 

 



[1] - هويت ملي: هويت ملي فرايند پاسخ گويي اگاهانه يک ملت به پرسش هاي پيرامون خود, گذشته , کيفيت زمان, تعلق , خواستگاه اصلي و دايمي , حوزه تمدني , جايگاه سياسي , اقتصادي , فرهنگي و ارزش هاي ملهم از هويت تاريخي خود است.